Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Wsparcie emocjonalne w przedszkolu: jak pomóc dziecku z emocjami

Wsparcie emocjonalne w przedszkolu to codzienna, zaplanowana praca dorosłych, dzięki której dziecko uczy się rozpoznawać swoje uczucia, nazywać je i radzić sobie z nimi bez krzyku, bicia czy zamykania się w sobie. Nie chodzi o pojedyncze zajęcia o emocjach raz w miesiącu. Liczą się setki drobnych chwil: przytulenie po trudnym pożegnaniu z mamą, rozmowa po kłótni o klocki, wspólne oddychanie, gdy złość rośnie. W tym artykule opisujemy, jak taka pomoc wygląda w praktyce, czego wymaga od przedszkoli polskie prawo, jak dziecko krok po kroku uczy się regulacji emocji i jak dom oraz przedszkole mogą działać razem.

Mruczankowe
mruczankowe.pl
Emocje dziecka zasługują na wsparcie
W Mruczankowym małe grupy i trening umiejętności społecznych wspierają dzieci w bezpiecznym, wspierającym środowisku.

Poznaj Mruczankowe

Krótko mówiąc

  • Rozumienie emocji i dbanie o zdrowie psychiczne dziecka to obowiązkowe zadanie każdego przedszkola, zapisane w podstawie programowej.
  • Przedszkolak nie reguluje emocji sam: najpierw robi to z pomocą dorosłego, a dopiero z czasem uczy się samodzielnych sposobów.
  • Najwięcej daje codzienność: nazywanie uczuć, zabawy grupowe, przewidywalny plan dnia, odpoczynek i spokojna reakcja dorosłego w trudnej chwili.
  • Dzieci ze specjalnymi potrzebami mają prawo do pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w tym do zajęć rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne.
  • Najlepsze efekty przynosi spójne działanie rodziców i nauczycieli: te same słowa, te same sposoby, ta sama cierpliwość.

Spis treści

Czym jest wsparcie emocjonalne w przedszkolu

Edukacja emocjonalna obejmuje cztery umiejętności, które budują się jedna na drugiej:

  1. Świadomość emocji: dziecko zauważa, że coś czuje, i potrafi to nazwać („jestem zły”, „jest mi smutno”).
  2. Regulacja: dziecko uczy się, co zrobić z emocją, żeby nie zalała go całkowicie.
  3. Empatia: dziecko dostrzega, że inni też coś czują, i bierze to pod uwagę.
  4. Komunikacja potrzeb: dziecko mówi, czego potrzebuje, zamiast wyrywać zabawkę albo płakać bez słowa.

To nie jest dodatek do „prawdziwej” nauki. Podstawa programowa wychowania przedszkolnego wymienia wśród zadań przedszkola przygotowanie dziecka do rozumienia emocji i uczuć oraz dbanie o jego zdrowie psychiczne. Zapisano w niej również, że przedszkolak powinien szukać wsparcia w sytuacjach trudnych emocjonalnie i uczyć się panowania nad nieprzyjemnymi emocjami, na przykład czekając na swoją kolej w zabawie.

Instytut Badań Edukacyjnych w komentarzu dydaktycznym do podstawy programowej podkreśla, że nadrzędnym celem wychowania przedszkolnego jest wszechstronny rozwój dziecka, także w sferze emocjonalnej. Wśród kompetencji osobistych wskazuje rozpoznawanie i nazywanie własnych emocji oraz wytrwałość i chęć dalszego działania mimo trudności. Ten sam dokument zauważa, że rodzice i nauczyciele postulowali większą troskę właśnie o te umiejętności.

Dlaczego regulacja emocji ma tak duże znaczenie

Regulacja emocji to zdolność do przeżycia silnego uczucia i powrotu do równowagi. Dorosły, którego zdenerwował korek, może włączyć muzykę albo wziąć głęboki oddech. Czterolatek, któremu kolega zburzył wieżę, jeszcze tego nie umie. Potrzebuje dorosłego, który mu w tym pomoże, i wielu powtórzeń, zanim zacznie robić to sam.

Nauczyciel dodaje otuchy dziecku po upadku wieży z klocków

Skala wyzwania jest wyraźna. W raporcie IBE „Profil Absolwenta” z 2024 roku tylko 17,2% nauczycieli przedszkoli uznało, że dzieci kończące przedszkole dobrze radzą sobie ze swoimi emocjami. Nauczyciele opisywali też rosnącą labilność emocjonalną dzieci: trudność z odnalezieniem się w nowych sytuacjach i przeżywanie drobnych niepowodzeń jak wielkiej porażki.

To ważne, bo emocje nie zostają w przedszkolu. Przegląd badań opublikowany w 2017 roku wskazuje, że wczesne kompetencje emocjonalne i samoregulacja są fundamentem późniejszych sukcesów dziecka: w nauce, w relacjach i w życiu osobistym. Dziecko, które umie się uspokoić, łatwiej się koncentruje, lepiej znosi porażkę w grze i szybciej nawiązuje przyjaźnie.

Jak przedszkolak uczy się regulować emocje

Najważniejsza rzecz, którą warto zrozumieć: małe dziecko najpierw reguluje emocje „pożyczonym” spokojem dorosłego. Według badań zebranych w 2022 roku dzieci w wieku od 2 do 5 lat stopniowo przechodzą od regulacji z pomocą opiekuna do regulacji samodzielnej. Po drodze korzystają ze wsparcia bliskich osób, odwracania uwagi i nazywania emocji. Autorzy zwracają też uwagę, że nauczyciel przedszkola jest dla dziecka znaczącym opiekunem, a jego zaplanowane, profesjonalne reakcje wspierają ten proces inaczej niż intuicyjne reakcje w domu.

Psycholożka Natalia Fedan opisuje to w rozmowie dla Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę prosto: uczymy mózg dziecka samoregulacji, regulując je z zewnątrz. Mama, która bierze płaczącego malucha na ręce i mówi kojącym głosem, właśnie tego uczy.

W praktyce wygląda to mniej więcej tak:

Etap Co robi dziecko Co robi dorosły
Regulacja z pomocą dorosłego Płacze, krzyczy, ucieka, szuka bliskości Jest blisko, uspokaja głosem i dotykiem, nazywa emocję
Regulacja wspólna Daje się przytulić, przyjmuje propozycję („pooddychajmy razem”) Podsuwa konkretny sposób i robi go razem z dzieckiem
Pierwsze samodzielne próby Samo sięga po przytulankę, odchodzi do kącika, mówi „jestem zły” Chwali próbę, przypomina o sposobach, nie wyręcza
Coraz większa samodzielność Częściej samo wraca do równowagi, prosi o pomoc słowami Pozostaje dostępny, rozmawia o emocjach po fakcie

Te etapy nie przychodzą w ściśle określonym wieku. Dziecko zmęczone, głodne albo przebodźcowane cofa się do wcześniejszego etapu i to jest normalne. Jeśli chcesz sprawdzić, czego spodziewać się na kolejnych etapach, zajrzyj do naszego kalendarza rozwoju dziecka.

Co nauczyciele robią na co dzień

Wsparcie emocjonalne w dobrym przedszkolu jest wplecione w cały dzień. Oto działania, które realnie robią różnicę:

  • Nazywanie emocji na bieżąco. „Widzę, że jesteś zawiedziony, bo Ola wzięła hulajnogę”. Dziecko słyszy słowo na to, co czuje, i wie, że ktoś je zauważył.
  • Zabawy grupowe. IBE w komentarzu do podstawy programowej wskazuje wspólne budowanie z klocków i odgrywanie ról jako drogi do nauki współpracy, empatii i dzielenia się.
  • Bajki i rozmowy o bohaterach. Łatwiej powiedzieć, co czuje smutny miś, niż co czuję ja. Bajka daje bezpieczny dystans.
  • Kalambury i gry z emocjami. Pokazywanie min, zgadywanie uczuć, rysowanie złości i radości.
  • Muzyka i ruch. Rytmika, taniec, zabawy ruchowe pozwalają rozładować napięcie ciałem, zanim dziecko nauczy się robić to słowami.
  • Przewidywalny rytm dnia. Dziecko, które wie, co będzie po obiedzie, czuje się bezpieczniej. Tak wygląda plan dnia w naszym przedszkolu.
  • Czas na wyciszenie. Leżakowanie, słuchanie bajek, spokojny kącik. Przeczytasz o tym w tekście o odpoczynku w przedszkolu.
  • Proste techniki uspokajania. Głęboki oddech, liczenie, przytulenie się do pluszaka. Pomysły na proste ćwiczenia uważności dla przedszkolaków sprawdzają się zarówno w grupie, jak i w domu.

Ważny jest też rozmiar grupy. Nauczyciel, który ma pod opieką mniej dzieci, szybciej zauważa, że ktoś siedzi cicho w kącie od rana albo że napięcie między dwójką maluchów zaraz wybuchnie.

Gdy emocje biorą górę: pomoc w trudnej chwili

Każdy rodzic przedszkolaka zna ten moment: płacz, krzyk, rzucanie się na podłogę. Ośrodek Rozwoju Edukacji w materiale „Niezbędnik emocjonalny” dla nauczycieli przedszkoli wskazuje trzy filary pomocy w sytuacji kryzysowej: zapewnienie bezpieczeństwa, aktywne słuchanie i normalizowanie reakcji dziecka. Wśród proponowanych ćwiczeń jest oddechowy „Motylek”, który pomaga obniżyć napięcie.

Tak to wygląda krok po kroku, w przedszkolu i w domu:

  1. Zadbaj o bezpieczeństwo. Odsuń to, czym dziecko może zrobić krzywdę sobie lub innym. Nie zostawiaj go samego.
  2. Zwolnij siebie. Mów ciszej i wolniej, zejdź do poziomu oczu dziecka. Twój spokój jest tym, co dziecko „pożycza”.
  3. Nazwij emocję. „Jesteś bardzo zły, bo musieliśmy skończyć zabawę”. Bez oceniania i bez „nie płacz”.
  4. Powiedz, że to w porządku. Złość i smutek są normalne. Granice dotyczą zachowania („nie pozwolę ci bić”), nie samego uczucia.
  5. Zaproponuj sposób. Wspólne oddychanie, przytulenie, wodę do picia, chwilę w spokojnym miejscu.
  6. Porozmawiaj, gdy minie burza. Dopiero wtedy dziecko jest w stanie słuchać. Zapytaj, co czuło i co mogłoby pomóc następnym razem.

Część wybuchów ma źródło nie w emocjach, ale w zmysłach: hałas, tłok i zmęczenie przeciążają układ nerwowy. Jeśli podejrzewasz, że tak jest u twojego dziecka, przeczytaj, jak rozpoznać przebodźcowanie dziecka.

Kiedy szukać pomocy specjalisty? Gdy wybuchy są bardzo częste lub bardzo długie, gdy dziecko krzywdzi siebie lub innych, gdy przestaje się bawić, wycofuje się albo trudności utrzymują się przez kilka tygodni mimo wsparcia. Wtedy porozmawiaj z psychologiem przedszkolnym lub zgłoś się do poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Dzieci ze specjalnymi potrzebami: wsparcie szyte na miarę

Dzieci w spektrum autyzmu, z ADHD, z opóźnionym rozwojem mowy czy z trudnościami sensorycznymi często przeżywają emocje intensywniej albo trudniej je wyrażają. Dla nich wsparcie emocjonalne musi być bardziej uporządkowane i prowadzone przez specjalistów.

Polskie prawo to przewiduje. Rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 roku w sprawie pomocy psychologiczno-pedagogicznej mówi, że pomoc ta jest udzielana w bieżącej pracy nauczyciela i w zintegrowanych działaniach nauczycieli oraz specjalistów. Jedną z jej form są zajęcia rozwijające kompetencje emocjonalno-społeczne, obok zajęć korekcyjno-kompensacyjnych. Pomoc organizuje dyrektor przedszkola, a planuje się ją we współpracy z rodzicami. Rządowy serwis o pomocy psychologiczno-pedagogicznej przypomina też, że publiczne poradnie diagnozują dzieci i udzielają bezpośredniej pomocy, w tym terapii dla dzieci i ich rodzin.

Dla rodzin z Bielan publiczną placówką rejonową jest Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna nr 10 przy ul. Wrzeciono 24. Tam możesz uzyskać diagnozę, opinię lub orzeczenie, które pomagają zaplanować wsparcie w przedszkolu.

W praktyce dobre wsparcie dla dziecka ze specjalnymi potrzebami opiera się na:

  • indywidualnym programie, który łączy cele edukacyjne i terapeutyczne,
  • pracy zespołu: nauczyciela, pedagoga specjalnego, psychologa, logopedy i fizjoterapeuty,
  • treningu umiejętności społecznych w małej grupie,
  • zajęciach integracji sensorycznej dla dzieci, którym bodźce przeszkadzają w regulacji emocji (więcej w tekście o integracji sensorycznej w przedszkolu),
  • regularnej wymianie informacji z rodzicami.

Dom i przedszkole: jedna drużyna

IBE w komentarzu dydaktycznym podkreśla, że partnerska współpraca rodziców i przedszkola zapewnia spójność oddziaływań wychowawczych i wspiera rozwój dziecka. Dziecko uczy się najszybciej, gdy w obu miejscach słyszy podobne słowa i spotyka podobne reakcje.

Co możesz zrobić w domu:

  • Pytaj o emocje, nie tylko o obiad. Zamiast „co jadłeś?” spróbuj „co cię dziś rozśmieszyło?” albo „czy coś było trudne?”.
  • Mów o swoich uczuciach. „Jestem zmęczona i potrzebuję chwili ciszy”. Dziecko uczy się przez naśladowanie.
  • Używaj tych samych sposobów co przedszkole. Zapytaj nauczycielkę, jakie ćwiczenia oddechowe czy rytuały stosuje w grupie, i wprowadź je w domu.
  • Dbaj o sen, jedzenie i ruch. Zmęczone, głodne dziecko ma znacznie mniej siły na radzenie sobie z emocjami.
  • Ogranicz ekran jako uspokajacz. Bajka na tablecie szybko ucisza, ale nie uczy samoregulacji. Lepiej sprawdzają się ruch, kontakt z naturą i zajęcia dla zmysłów, jak lepienie z ciastoliny.
  • Informuj przedszkole o zmianach. Przeprowadzka, narodziny rodzeństwa, choroba w rodzinie: nauczyciel, który o tym wie, lepiej zrozumie zachowanie dziecka.

Szczególnie dużo emocji przynoszą pierwsze tygodnie w przedszkolu. Jeśli twoje dziecko dopiero zaczyna, przeczytaj, jak możesz wesprzeć je podczas adaptacji w przedszkolu.

Po czym poznać przedszkole, które wspiera emocje

Podczas dnia otwartego lub rozmowy z dyrekcją zwróć uwagę na kilka rzeczy:

  • Liczebność grupy. Im mniejsza grupa, tym więcej uwagi dla każdego dziecka.
  • Specjaliści na miejscu. Czy w przedszkolu pracuje psycholog, pedagog specjalny, logopeda? Czy są dostępni na co dzień, a nie tylko raz w miesiącu?
  • Zajęcia z umiejętności społecznych. Czy przedszkole prowadzi trening umiejętności społecznych lub podobne zajęcia?
  • Plan dnia z miejscem na odpoczynek. Czy dzieci mają czas na wyciszenie po intensywnych zajęciach?
  • Reakcja na trudne zachowanie. Zapytaj wprost: co robicie, gdy dziecko ma napad złości? Dobra odpowiedź mówi o spokoju, nazywaniu emocji i rozmowie.
  • Kontakt z rodzicami. Jak często i w jakiej formie dowiesz się, jak radzi sobie twoje dziecko?

Nasze spojrzenie na emocje przedszkolaków

Na co dzień widzimy, że dziecko, które czuje się bezpiecznie, uczy się wszystkiego chętniej: angielskiego, piosenek, nowych słów, a przede wszystkim tego, jak być z innymi. Dlatego wsparcie emocjonalne nie jest u nas osobnym punktem w planie, tylko sposobem, w jaki pracujemy przez cały dzień.

Stawiamy na małe grupy, bo tylko wtedy nauczyciel naprawdę widzi każde dziecko. Zauważa, że ktoś jest dziś cichszy, że ktoś inny potrzebuje chwili przerwy, zanim złość wybuchnie. W małej grupie łatwiej też zbudować zaufanie, a bez zaufania żadna technika oddechowa nie zadziała.

Mamy na miejscu zespół specjalistów: pedagoga specjalnego, psychologa, logopedę i fizjoterapeutę, którzy współpracują z nauczycielami wychowania przedszkolnego. Dzięki temu, gdy dziecko potrzebuje więcej wsparcia, nie odsyłamy rodziców z kartką do kolejnych gabinetów, tylko układamy wspólny plan. Trening umiejętności społecznych, rytmika, muzyka i gimnastyka korekcyjna pomagają dzieciom przeżywać i rozładowywać emocje także ciałem.

Wierzymy, że rodzic jest najważniejszym partnerem w tej pracy. Rozmawiamy, dzielimy się obserwacjami i proponujemy sposoby, które można stosować w domu. Wtedy dziecko dostaje jeden, spójny komunikat: twoje uczucia są ważne, a my pomożemy ci sobie z nimi poradzić.

Tomasz

Wsparcie emocjonalne w Mruczankowym Przedszkolu na Bielanach

W Mruczankowym Przedszkolu w Warszawie na Bielanach pracujemy w małych grupach, z indywidualnym podejściem do każdego dziecka. Nasz zespół tworzą nauczyciele wychowania przedszkolnego oraz specjaliści: pedagog specjalny, psycholog, logopeda i fizjoterapeuta. Poznasz ich na stronie naszej kadry pedagogicznej.

Mruczankowe

W programie mamy trening umiejętności społecznych, rytmikę i muzykę, logopedię, gimnastykę korekcyjną, integrację sensoryczną oraz angielski z native speakerem. Dzieciom ze specjalnymi potrzebami proponujemy indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny, a o naszej pracy integracyjnej przeczytasz na stronie przedszkola integracyjnego. Czesne wynosi 1400 zł miesięcznie, a jednorazowa opłata wpisowa 400 zł. Szczegóły znajdziesz w cenniku przedszkola.

Najczęstsze pytania rodziców

Czy napady złości u przedszkolaka są normalne?

Tak, w wieku przedszkolnym to częsta część rozwoju. Dziecko dopiero uczy się regulować emocje i przez pewien czas potrzebuje do tego pomocy dorosłego. Warto porozmawiać z psychologiem, gdy wybuchy są bardzo częste, długie, gdy dziecko krzywdzi siebie lub innych albo gdy trudności nie słabną przez kilka tygodni.

Od jakiego wieku dziecko samo reguluje emocje?

Nie ma jednej granicy wieku. Między 2. a 5. rokiem życia dziecko stopniowo przechodzi od uspokajania się z pomocą dorosłego do pierwszych samodzielnych sposobów, takich jak sięgnięcie po przytulankę czy nazwanie emocji. Ten proces trwa jeszcze w szkole, a zmęczenie lub stres mogą go chwilowo cofnąć.

Czy przedszkole ma obowiązek wspierać emocje dziecka?

Tak. Podstawa programowa wychowania przedszkolnego wymienia przygotowanie do rozumienia emocji i dbanie o zdrowie psychiczne wśród zadań przedszkola. Dzieci, które potrzebują więcej, mogą korzystać z pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w tym z zajęć rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne.

Jak mogę wspierać emocje dziecka w domu?

Nazywaj uczucia dziecka i swoje, zachowuj spokój w trudnych chwilach i rozmawiaj o emocjach, gdy burza minie. Dbaj o sen, jedzenie i ruch, a od nauczycieli dowiedz się, jakich sposobów uspokajania używają w grupie, by stosować je także w domu.

Źródła

MMruczankowe
Porozmawiajmy o emocjach dziecka
Skontaktuj się z nami, aby dowiedzieć się więcej o małych grupach i wsparciu specjalistów w Mruczankowym Przedszkolu.

Rekomendacje