Koślawe kolana u przedszkolaka to w większości przypadków etap rozwoju, a nie wada: kolana „schodzą się” do środka najmocniej między 2. a 4. rokiem życia i zwykle prostują się do 6.–7. roku. Najwięcej robi wtedy nie jednorazowa wizyta, tylko codzienność: dużo ruchu, dobre nawyki siedzenia i stania, kontrola co kilka miesięcy i ćwiczenia dobrane do konkretnego dziecka. W Mruczankowym Przedszkolu na warszawskich Bielanach w ofercie są gimnastyka korekcyjna i fizjoterapeuta w zespole specjalistów, więc większa część tej pracy dzieje się w ciągu zwykłego przedszkolnego dnia, w małej grupie. Poniżej wyjaśniamy, jak odróżnić normę od sygnału ostrzegawczego, jak zmierzyć kolana w domu i jakie ćwiczenia mają sens u 3–6-latka.
Krótko mówiąc
- Koślawość kolan jest najwyraźniejsza między 2. a 4. rokiem życia i zmniejsza się między 4. a 6. rokiem. U większości dzieci to fizjologia, którą się obserwuje, a nie leczy.
- Za normę uznaje się odstęp między kostkami przyśrodkowymi do 5–6 cm przy złączonych kolanach.
- Do ortopedy warto iść, gdy koślawość nie cofa się do 6. roku życia, jest wyraźnie większa po jednej stronie, boli albo dziecko utyka.
- Pomagają: siad po turecku zamiast siadu W, dużo ruchu wzmacniającego mięśnie, kontrola masy ciała i ćwiczenia dobrane przez specjalistę.
- Ćwiczenia działają, gdy są regularne. Dlatego najwięcej daje gimnastyka korekcyjna wpleciona w codzienny rytm dziecka.
Spis treści
- Czym jest koślawość kolan i jak zmienia się z wiekiem
- Dlaczego kolana dziecka schodzą się do środka
- Jak sprawdzić kolana dziecka w domu
- Kiedy z dzieckiem do ortopedy
- Ćwiczenia na koślawość kolan u przedszkolaka
- Buty i wkładki przy koślawych kolanach
- Jak wspieramy ruch dzieci w Mruczankowym Przedszkolu
- Nasze spojrzenie na koślawe kolana
- Najczęstsze pytania rodziców
- Źródła
Czym jest koślawość kolan i jak zmienia się z wiekiem
Koślawość kolan to ustawienie nóg, w którym przy złączonych kolanach między kostkami po wewnętrznej stronie nóg zostaje odstęp. Patrząc z przodu, nogi dziecka układają się w literę X.
Ustawienie kolan zmienia się w pierwszych latach życia bardzo wyraźnie. Jak opisuje poradnik pediatryczny serwisu mp.pl, noworodek ma kolana szpotawe (nogi w kształcie litery O), a po rozpoczęciu chodzenia u większości dzieci kolana stają się koślawe. Ta koślawość jest największa między 2. a 4. rokiem życia, a między 4. a 6. rokiem stopniowo się zmniejsza.
Ortopedzi z Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu w materiałach o wadach postawy przyjmują, że fizjologiczna koślawość kolan może występować od 2. do 12. roku życia i zwykle nie przekracza 10 stopni. Dla rodzica przedszkolaka oznacza to jedno: koślawe kolanka u trzy- czy czterolatka same w sobie nie są powodem do niepokoju. Są powodem, żeby uważnie patrzeć, jak się zmieniają.
Ten okres ma też dobrą stronę. Wiek przedszkolny to czas, w którym dziecko najszybciej uczy się nawyków ruchowych: jak siada, jak stoi, jak biega. Nawyki zbudowane teraz zostaną z nim na lata, dlatego to właśnie teraz warto zadbać o mięśnie i postawę, nawet jeśli kolana prostują się zgodnie z planem. Więcej o tym, czego spodziewać się w kolejnych latach, znajdziesz w naszym tekście o prawidłowym rozwoju dziecka.
Dlaczego kolana dziecka schodzą się do środka
Najczęstsza przyczyna jest prosta: tak wygląda naturalny etap rozwoju kości i stawów. Kości udowe i piszczele rosną, a ich wzajemne ustawienie zmienia się razem z tym, jak dziecko coraz pewniej chodzi i biega.
Są jednak czynniki, które koślawość nasilają lub utrwalają:
- Nadwaga i otyłość. Badanie opublikowane w Journal of Education, Health and Sport wykazało, że koślawość kolan częściej występuje u dzieci z nadwagą i otyłością niż u rówieśników z prawidłową masą ciała. Większy ciężar mocniej obciąża stawy ustawione już i tak do środka.
- Słabe mięśnie bioder. Gdy mięśnie odwodzące udo (te, które odsuwają nogę na bok) są słabe, a przywodziciele (przyciągające nogę do środka) napięte, uda rotują się do wewnątrz i kolana wyglądają na bardziej koślawe, niż są w rzeczywistości. Mówi się wtedy o koślawości pozornej.
- Wady stóp. Koślawe stopy, w których pięta „ucieka” do środka, często idą w parze z koślawymi kolanami.
- Nawyki. Siedzenie w siadzie W, czyli między piętami, i długie stanie w szerokim rozkroku utrwalają ustawienie kolan do środka.
- Choroby. Rzadziej przyczyną są choroby metaboliczne, na przykład krzywica, albo zmiany po urazie. Jak podkreślają ortopedzi dziecięcy w artykule dla lekarzy w „Pediatrii po Dyplomie”, takie zmiany są bezpośrednim wskazaniem do konsultacji ortopedycznej.
Dziecko z obniżonym napięciem mięśniowym może mieć słabsze mięśnie stabilizujące biodra i kolana, przez co łatwiej przyjmuje „wygodne” pozycje, takie jak siad W. Jeśli to Twój przypadek, przeczytaj też nasz tekst o obniżonym napięciu mięśniowym u dziecka.
Jak sprawdzić kolana dziecka w domu
Prosty pomiar zajmuje dwie minuty i daje punkt odniesienia na kolejne miesiące.
- Przygotuj dziecko. Bez spodni i butów, najlepiej w majtkach, na twardej podłodze.
- Ustaw je prosto. Dziecko stoi z wyprostowanymi nogami, rzepki patrzą do przodu, kolana delikatnie się stykają. Częsty błąd: maluch napina się albo wypycha kolana do tyłu. Daj mu chwilę, niech stanie swobodnie.
- Zmierz odstęp. Linijką lub centymetrem zmierz odległość między kostkami po wewnętrznej stronie nóg.
- Zapisz wynik z datą i zrób zdjęcie z przodu, z wysokości kolan dziecka.
- Powtarzaj co kilka miesięcy, w tych samych warunkach.
Według mp.pl za fizjologiczną uznaje się odległość między kostkami do 5–6 cm. Ważniejszy od pojedynczego wyniku jest jednak kierunek zmian: czy odstęp z czasem maleje.
| Co widzisz | Co to zwykle oznacza | Co robić |
|---|---|---|
| Dziecko 2–4 lata, odstęp do 5–6 cm, obie nogi tak samo | Fizjologiczny etap rozwoju | Obserwować, dbać o ruch i nawyki |
| Dziecko 4–6 lat, odstęp maleje z pomiaru na pomiar | Kolana prostują się zgodnie z wiekiem | Kontynuować aktywność, mierzyć co kilka miesięcy |
| Odstęp powyżej 5–6 cm albo rośnie | Koślawość większa niż typowa | Konsultacja z ortopedą dziecięcym |
| Jedna noga wyraźnie inaczej niż druga | Asymetria, która wymaga wyjaśnienia | Konsultacja z ortopedą dziecięcym |
| Ból kolan, utykanie, szybkie męczenie się przy chodzeniu | Objawy, które nie należą do normy | Wizyta u lekarza bez zwlekania |
Kiedy z dzieckiem do ortopedy
Lekarka z Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Krakowie przypomina w artykule na mp.pl, że fizjologicznej koślawości kolan się nie leczy, tylko obserwuje jej zmiany w odstępach kilkumiesięcznych. Jeśli objawy nie cofają się do 6. roku życia, dziecko powinien zobaczyć lekarz.
Umów wizytę u ortopedy dziecięcego wcześniej, gdy:
- odstęp między kostkami przekracza 5–6 cm albo z pomiaru na pomiar się powiększa,
- koślawość jest wyraźnie większa po jednej stronie,
- dziecko skarży się na ból kolan, utyka lub szybko męczy się przy chodzeniu,
- dziecko jest wyraźnie niższe od rówieśników albo przeszło uraz nogi,
- lekarz podejrzewa chorobę metaboliczną, na przykład krzywicę.
Ortopeda ocenia nogi w badaniu klinicznym, mierząc kąt ustawienia kończyny, a w razie potrzeby zleca zdjęcie RTG całych nóg na stojąco. Leczenie operacyjne dotyczy wąskiej grupy starszych dzieci: według „Pediatrii po Dyplomie” wskazaniem jest wiek powyżej 10 lat i odstęp między kostkami większy niż 8–10 cm. U przedszkolaka chodzi o coś zupełnie innego: o obserwację, mocne mięśnie i dobre nawyki.
Ćwiczenia na koślawość kolan u przedszkolaka
Ćwiczenia przy koślawości kolan mają trzy cele: rozciągnąć to, co jest przykurczone, wzmocnić to, co jest słabe, i nauczyć dziecko dobrego ustawienia nóg na co dzień. Przegląd w „Rehabilitacji w Praktyce” wymienia wśród zaleceń rozciąganie pasma biodrowo-piszczelowego (tkanki biegnącej po zewnętrznej stronie uda) i mięśni tylnej strony uda, wzmacnianie wewnętrznej części mięśnia czworogłowego uda oraz naukę prawidłowego ustawiania nóg przy siedzeniu, staniu, chodzeniu i bieganiu.
Przedszkolak nie zrobi trzech serii po dziesięć powtórzeń. Ćwiczy, kiedy się bawi. Dlatego w praktyce te same cele osiąga się przez zabawy ruchowe.
Rozciąganie w formie zabawy
- Motylek. Siad ze złączonymi stopami, kolana opadają na boki, dziecko delikatnie „macha skrzydłami”. Zabawa rozluźnia przywodziciele, czyli mięśnie ciągnące kolana do środka.
- Siad po turecku przy czytaniu bajki, układaniu puzzli czy zabawie klockami. To najprostsza zamiana dla siadu W, polecana też przez mp.pl.
- Sięganie do paluszków w siadzie prostym, na przykład „kto dotknie skarpetki”. Rozciąga tylną stronę ud.
Wzmacnianie mięśni
- Chodzenie bokiem jak krab wzmacnia mięśnie odwodzące biodra, które utrzymują kolana na zewnątrz.
- Wspinanie się, włażenie na drabinki i schodzenie po schodach budują siłę ud i pośladków.
- Przysiad z piłką między kolanami lub bez niej, wykonywany powoli, z kolanami nad stopami. Tu przydaje się oko dorosłego, który poprawi ustawienie.
- Jazda na rowerku biegowym i rowerze to codzienna aktywność, która wzmacnia mięśnie nóg bez obciążania stawów.
Nawyki na cały dzień
Według „Rehabilitacji w Praktyce” przy koślawości warto unikać siadu W i długiego stania w rozkroku. W domu sprawdzają się proste zasady: zamiast zakazywać, proponuj inną pozycję („usiądź jak Indianin”), zadbaj o krzesełko i stolik dopasowane do wzrostu dziecka i ogranicz długie siedzenie przed ekranem. Liczy się też talerz: zbilansowane posiłki pomagają utrzymać prawidłową masę ciała, o czym piszemy w tekście o żywieniu dzieci w przedszkolach.
Gdzie najłatwiej popełnić błąd
Pierwsza pułapka to nieregularność. Kilka ćwiczeń w weekend, potem dwa tygodnie przerwy, nie zmienia nawyków. Druga to ćwiczenia „z internetu” dobrane do innego problemu: koślawość pozorna z powodu słabych bioder wymaga innego akcentu niż koślawość połączona z płaskostopiem. Trzecia to technika: przysiad z kolanami uciekającymi do środka utrwala właśnie to, czego chcesz uniknąć. Dlatego zestaw ćwiczeń najlepiej dobiera fizjoterapeuta po obejrzeniu, jak dziecko stoi, chodzi i siada, a potem pilnuje, by były wykonywane poprawnie.
Ruch to także inwestycja na później. O tym, jak regularna aktywność wpływa na dzieci w wieku szkolnym, przeczytasz w tekście o efektach regularnych zajęć sportowych w podstawówce.
Buty i wkładki przy koślawych kolanach
Przy fizjologicznej koślawości kolan nie ma potrzeby kupowania specjalnego obuwia ani wkładek na zapas: zgodnie z zaleceniami opisanymi na mp.pl taki stan się obserwuje, a profilaktyka to ruch, siad po turecku i kontrola masy ciała. Dziecku wystarczają wygodne buty we właściwym rozmiarze, ze stabilnym zapiętkiem i zapięciem, które dobrze trzyma stopę.
Wkładki lub obuwie ortopedyczne mają sens wtedy, gdy zaleci je ortopeda, na przykład przy wyraźnej koślawości stóp, która dokłada się do ustawienia kolan. To decyzja lekarza po badaniu, nie rzecz do kupienia „na wszelki wypadek”.
Jak wspieramy ruch dzieci w Mruczankowym Przedszkolu
W naszym przedszkolu na Bielanach zajęcia ruchowe są stałą częścią planu dnia, a w ofercie jest także gimnastyka korekcyjna dla przedszkolaków. W zespole specjalistów pracują fizjoterapeuta, pedagog specjalny, logopeda i psycholog, a dzieci uczą się w małych grupach, w których łatwiej zauważyć, kto siada w W, a komu kolana uciekają do środka przy przysiadzie. Dzieciom ze specjalnymi potrzebami przygotowujemy indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny.
Czesne wynosi 1400 zł miesięcznie, a opłata wpisowa 400 zł jednorazowo. Szczegóły znajdziesz w cenniku przedszkola, a plan zajęć ruchowych na stronie o gimnastyce w przedszkolu.
Nasze spojrzenie na koślawe kolana
Rodzice często pytają nas, czy koślawe kolanka ich trzylatka to wada. Zwykle odpowiadamy, że to etap, ale etap, który warto dobrze przeprowadzić. Kolana prostują się same, mięśnie i nawyki już nie.
Wierzymy, że najlepszym miejscem na ćwiczenia korekcyjne dla przedszkolaka jest jego zwykły dzień. Dziecko nie ćwiczy „na zadanie”, tylko bawi się w kraba, motylka czy wspinaczkę, a dorosły, który zna jego potrzeby, pilnuje, żeby ruch był dobry. Małe grupy pozwalają nam widzieć każde dziecko, a nie tylko grupę.
Dlatego łączymy gimnastykę korekcyjną z pracą zespołu specjalistów: fizjoterapeuty, pedagoga specjalnego, psychologa i logopedy. Gdy rodzic przychodzi z pytaniem o kolana, postawę czy siad W, ma przy sobie ludzi, którzy znają jego dziecko na co dzień. A gdy potrzebna jest konsultacja ortopedyczna, rodzic idzie do lekarza z obserwacjami ludzi, którzy widzą jego dziecko w ruchu każdego dnia.
Tomasz
Najczęstsze pytania rodziców
Czy koślawość kolan u 3-latka to powód do niepokoju?
Zwykle nie. Koślawość jest najwyraźniejsza między 2. a 4. rokiem życia i u większości dzieci jest naturalnym etapem rozwoju. Mierz odstęp między kostkami co kilka miesięcy, a jeśli przekracza 5–6 cm, rośnie albo jest nierówny po obu stronach, pokaż dziecko ortopedzie.
Do kiedy kolana powinny się wyprostować?
Koślawość zmniejsza się między 4. a 6. rokiem życia. Jeśli po 6. urodzinach nie widać poprawy, warto umówić konsultację u ortopedy dziecięcego.
Czy siad W powoduje koślawe kolana?
Siad W, czyli siedzenie między piętami, utrwala ustawienie kolan do środka i przy koślawości zaleca się go unikać. Nie zakazuj go gwałtownie, tylko proponuj inne pozycje, na przykład siad po turecku albo siad na krzesełku dopasowanym do wzrostu.
Ile czasu dziennie dziecko powinno ćwiczyć?
Ważniejsza od długości jest regularność: krótkie zabawy ruchowe codziennie dają więcej niż długi trening raz w tygodniu. Dobrze, gdy ćwiczenia są częścią dnia, a ich zestaw dobiera fizjoterapeuta po obejrzeniu dziecka.
Czy dziecko z koślawymi kolanami może uprawiać sport?
Tak, i powinno. Aktywność rozwijająca siłę mięśni jest jednym z zaleceń profilaktycznych przy koślawości kolan. Sprawdzają się zabawy na placu zabaw, rower, pływanie i zajęcia ruchowe w grupie. Jeśli dziecko skarży się na ból kolan podczas ruchu, przerwij aktywność i skonsultuj się z lekarzem.
Czy koślawe kolana i koślawe stopy to to samo?
Nie, choć często występują razem. Koślawe kolana to ustawienie nóg w literę X, a koślawe stopy to pięty uciekające do środka. Gdy oba problemy idą w parze, ćwiczenia obejmują zarówno biodra i uda, jak i stopy, a o wkładkach decyduje ortopeda.
Źródła
- Koślawość kolan i stóp u dzieci, mp.pl
- Wady postawy bez strukturalnego zniekształcenia kręgosłupa, Katedra Ortopedii UMP
- Journal of Education, Health and Sport: masa ciała a koślawość kolan u dzieci
- Wady postawy – obserwować czy leczyć? Część 1, Pediatria po Dyplomie
- Koślawość kolan u dzieci: przyczyny, diagnozowanie i postępowanie, Rehabilitacja w Praktyce





