Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Objawy zaburzeń integracji sensorycznej u przedszkolaka

Dziecko, które zatyka uszy przy suszarce, odmawia założenia skarpetek ze szwem, wiecznie się potyka albo przeciwnie: nie może usiedzieć, skacze po kanapie i szuka mocnych wrażeń, może mieć trudności z integracją sensoryczną. Objawy dzielą się na trzy grupy: nadwrażliwość na bodźce, podwrażliwość (dziecko reaguje za słabo albo bodźców szuka) oraz kłopoty z ruchem, równowagą i koordynacją. Pojedyncze zachowanie niczego nie przesądza. Sygnałem do konsultacji jest dopiero to, że objawy się powtarzają, występują w różnych sytuacjach i utrudniają dziecku codzienne życie: ubieranie, jedzenie, zabawę z rówieśnikami, spokojny dzień w przedszkolu. Poniżej opisujemy, jak to wygląda w praktyce, kiedy iść do specjalisty i co możesz zrobić w domu.

Mruczankowe
Wsparcie dla przedszkolaka na Bielanach
W Mruczankowym dzieci uczą się w małych grupach, a zespół specjalistów zapewnia wszechstronną pomoc w bezpiecznym, wspierającym środowisku.

Poznaj Mruczankowe

Krótko mówiąc

  • Zaburzenia integracji sensorycznej (SI) to trudności mózgu z odbieraniem, porządkowaniem i interpretowaniem bodźców z ciała i otoczenia.
  • Typowe objawy to przesadna albo zbyt słaba reakcja na dotyk, dźwięk, ruch czy smak, niezgrabność ruchowa, kłopoty z samoobsługą, koncentracją i emocjami.
  • Diagnozę SI przeprowadza się zazwyczaj od około 3. roku życia, a stawia ją specjalista, nie rodzic ani lista objawów z internetu.
  • Dieta sensoryczna to plan zabaw i aktywności dobrany przez terapeutę, a nie jadłospis.
  • W domu sprawdzą się proste zabawy: tor przeszkód z poduszek, malowanie pianką, pudełko z kaszą czy ryżem.

Spis treści

Czym jest integracja sensoryczna i kiedy przestaje działać płynnie

Integracja sensoryczna to proces, dzięki któremu mózg zbiera informacje ze wszystkich zmysłów, układa je w całość i odpowiada na nie odpowiednią reakcją. Poza wzrokiem, słuchem, dotykiem, smakiem i węchem w grę wchodzą dwa zmysły, o których rzadko się mówi: przedsionkowy (równowaga, ruch, położenie głowy) i proprioceptywny (czucie własnych mięśni i stawów, siły nacisku, ułożenia ciała).

Siedem zmysłów i ich podstawowe funkcje

Gdy ten proces szwankuje, mówimy o zaburzeniach integracji sensorycznej, czyli o trudnościach w odbieraniu, organizowaniu i interpretowaniu bodźców dotykowych, przedsionkowych czy proprioceptywnych, które przekładają się na codzienne funkcjonowanie dziecka. Dziecko nie jest wtedy niegrzeczne ani rozpieszczone. Jego układ nerwowy po prostu odbiera świat głośniej, ciszej albo bardziej chaotycznie niż u rówieśników.

Objawy zaburzeń SI: zmysł po zmyśle

Najłatwiej rozpoznać trudności, gdy przyjrzysz się każdemu zmysłowi osobno. U wielu dzieci nadwrażliwość w jednym obszarze idzie w parze z podwrażliwością w innym, więc obraz bywa mieszany.

Zmysł Nadwrażliwość: dziecko unika bodźca Podwrażliwość: dziecko słabo reaguje lub szuka bodźca
Dotyk nie znosi metek, szwów, mycia głowy, obcinania paznokci, brudnych rąk nie czuje, że ma brudną buzię, ciągle dotyka ludzi i przedmiotów
Ruch i równowaga boi się huśtawki, zjeżdżalni, schodów, nie lubi, gdy jego stopy odrywają się od ziemi kręci się w kółko bez zawrotów głowy, wiecznie biega, skacze po meblach
Czucie ciała unika zabaw siłowych, przytulania za mocno ściska kredkę i kolegów, wpada na ludzi, lubi się „zgniatać”
Słuch zatyka uszy przy odkurzaczu, płacze w hałasie sali nie reaguje na wołanie, sam robi dużo hałasu
Wzrok męczy się w jaskrawym świetle, rozprasza go ruch w sali długo wpatruje się w światło lub wirujące przedmioty
Smak i węch je kilka produktów o jednej konsystencji, krztusi się grudkami wkłada do buzi niejadalne rzeczy, lubi bardzo ostre smaki

Dotyk

Dziecko nadwrażliwe dotykowo reaguje lękiem albo złością na delikatne muśnięcie i cofa się, gdy ktoś podchodzi zbyt blisko, a stanie w kolejce w przedszkolnej szatni bywa dla niego męką. Ubieranie zamienia się w walkę, bo czapka „gryzie”, a rękawy są „za ciasne”. Na drugim biegunie jest dziecko, które nie zauważa skaleczenia, ma zawsze pobrudzone ręce i musi wszystkiego dotknąć.

Ruch, równowaga i koordynacja

Tu widać to, co rodzice opisują jako niezgrabność: częste potykanie się, słabą równowagę, obijanie się o meble, kłopot z jazdą na rowerku czy łapaniem piłki. Dziecko może mieć trudności z samoobsługą: zapinaniem guzików, wiązaniem butów, posługiwaniem się łyżką. Często pojawia się też obniżone napięcie mięśniowe: przedszkolak „wisi” na krześle, podpiera głowę, szybko się męczy przy rysowaniu.

Uwaga, emocje i sen

Trudności sensoryczne rzadko kończą się na ciele. Układ nerwowy, który stale walczy z nadmiarem albo niedoborem bodźców, jest zmęczony, więc dziecko łatwo się rozprasza, ma zmienny nastrój i szybko wpada we frustrację. U części dzieci pojawiają się kłopoty z zasypianiem i niespokojny sen. Te objawy same w sobie nie są specyficzne dla SI, dlatego tak ważna jest rzetelna diagnoza.

Jak trudności sensoryczne wyglądają w przedszkolu

Przedszkole to dla układu nerwowego wymagające miejsce: kilkanaścioro dzieci, głosy, muzyka, zapachy z kuchni, przejścia między zajęciami, ubieranie się na spacer. Właśnie tam objawy często stają się widoczne po raz pierwszy. Nauczyciel może zauważyć, że dziecko:

  • unika zabaw z masą solną, farbami czy piaskiem albo przeciwnie, nie może się od nich oderwać,
  • w czasie zajęć ruchowych stoi z boku lub rozpędza się i wpada na innych,
  • na dywanie nie usiedzi kilku minut, kręci się, kładzie, wierci,
  • płacze lub ucieka przy głośnych zajęciach muzycznych albo w zatłoczonej szatni,
  • długo się ubiera i potrzebuje dużo pomocy przy czynnościach, które rówieśnicy robią sami,
  • po powrocie do domu „wybucha”, bo przez cały dzień trzymało się w ryzach.

Dlatego warto rozmawiać z wychowawcą. Rodzic widzi dziecko w domu, nauczyciel w grupie, i dopiero razem dostrzegacie pełny obraz. W małej grupie takie sygnały łatwiej wychwycić wcześnie, bo nauczyciel ma czas obserwować każde dziecko.

Skąd biorą się zaburzenia integracji sensorycznej

Przyczyn nie da się sprowadzić do jednej. Trudności mogą mieć podłoże genetyczne, wiązać się z okresem płodowym, porodem, urazami lub środowiskiem, w którym dziecko się rozwija. U jednego dziecka będzie to wcześniactwo, u innego długie unieruchomienie po chorobie, u jeszcze innego nie da się wskazać wyraźnego powodu. To nie jest wina rodziców ani efekt „złego wychowania”.

Podobne objawy mogą też towarzyszyć innym trudnościom. Specjaliści podkreślają, że przy objawach sensorycznych zawsze trzeba rozważyć inne zaburzenia rozwojowe i behawioralne, na przykład ze spektrum autyzmu, ADHD czy problemy ze wzrokiem i słuchem. Dlatego diagnoza to coś więcej niż odhaczenie listy objawów.

Objawy to jeszcze nie diagnoza: kiedy iść do specjalisty

Każde dziecko czasem nie lubi hałasu albo się potyka. Konsultacji wymagają niepokojące zachowania i rozwój wyraźnie odbiegający od normy. Poradnie psychologiczno-pedagogiczne przestrzegają przed domorosłymi rozpoznaniami bez kilkuetapowej diagnozy u specjalisty.

Jeśli coś cię niepokoi, działaj krok po kroku:

  1. Obserwuj przez kilka tygodni. Zapisuj, w jakich sytuacjach pojawia się trudne zachowanie, co je poprzedza i jak długo trwa. Notatki bardzo pomagają terapeucie.
  2. Porozmawiaj z wychowawcą. Zapytaj, jak dziecko radzi sobie w grupie, przy jedzeniu, ubieraniu i na zajęciach ruchowych.
  3. Wyklucz przyczyny medyczne. Gdy dziecko nie reaguje na wołanie, ma kłopot z widzeniem albo bardzo wybiórczo je, zacznij od pediatry. On oceni, czy potrzebne jest badanie słuchu, wzroku lub konsultacja neurologa.
  4. Umów diagnozę SI. Diagnoza integracji sensorycznej jest zazwyczaj możliwa od około 3. roku życia, gdy dziecko zaczyna w pełni współpracować z terapeutą. Możesz zgłosić się do publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej właściwej dla przedszkola lub miejsca zamieszkania. W warszawskich poradniach przy pierwszym kontakcie pracownik wskazuje specjalistę i rodzaj badań, na które warto zapisać dziecko.
  5. Ustalcie plan. Po diagnozie otrzymasz zalecenia: terapię, ćwiczenia do domu, wskazówki dla przedszkola.

Na czym polega diagnoza i terapia SI

Diagnozę i terapię prowadzi terapeuta z certyfikatem i uprawnieniami w zakresie integracji sensorycznej. Spotkanie zaczyna się zwykle od wywiadu z rodzicem: o ciąży, porodzie, rozwoju ruchowym, jedzeniu, śnie, zachowaniu w domu i w przedszkolu. Potem terapeuta obserwuje dziecko w zabawie i przeprowadza próby kliniczne: sprawdza równowagę, napięcie mięśni, reakcje na dotyk i ruch, planowanie ruchu. Diagnoza bywa rozłożona na kilka spotkań, a na koniec rodzic dostaje podsumowanie z zaleceniami.

Terapia wygląda jak zabawa: huśtawki, platformy, hamaki, piłki, materiały o różnych fakturach. Za zabawą stoi jednak plan. Terapeuta dobiera zajęcia, biorąc pod uwagę diagnozę, wiek dziecka i fazę jego rozwoju. Terapia Ayres Sensory Integration to specjalistyczna metoda, której nie należy utożsamiać z ogólnymi zabawami sensorycznymi w domu czy w placówce. Jedno i drugie się uzupełnia.

Czy to działa? Prawidłowo postawiona diagnoza i dobrana terapia mogą poprawić funkcjonowanie dziecka i zmniejszyć jego trudności. Tempo zmian zależy od dziecka, rodzaju trudności i regularności zajęć, dlatego nikt uczciwy nie obieca konkretnego efektu po określonej liczbie spotkań.

Na czym polega diagnoza i terapia SI

Dieta sensoryczna: co to jest i jak się ją układa

Słowo „dieta” myli, bo nie chodzi o jedzenie. Dieta sensoryczna to indywidualny plan aktywności rozłożonych w ciągu dnia, który pomaga dziecku utrzymać układ nerwowy w równowadze: uspokoić się, gdy jest przebodźcowane, albo „obudzić”, gdy jest ospałe. Przygotowuje ją terapeuta na podstawie diagnozy, a rodzice realizują ją w domu w formie zabawy, przy codziennych czynnościach.

Dlaczego to ważne? Zajęcia w gabinecie to niewielka część tygodnia, a umiejętności trzeba przenieść do miejsca, w którym dziecko naprawdę żyje. O tej generalizacji zdobytych kompetencji w domu i o zaangażowaniu rodziców piszą terapeuci SI.

Przykładowy dzień z dietą sensoryczną dla dziecka, które szuka mocnych wrażeń ruchowych, może wyglądać tak:

  • rano: przed wyjściem do przedszkola kilka minut skakania na materacu albo „taczki” do łazienki,
  • po przedszkolu: plac zabaw z huśtawką i wspinaniem, noszenie zakupów w małym plecaku,
  • przed kolacją: zabawa w „naleśnika”, czyli zawijanie w koc z mocnym, równym uciskiem,
  • przed snem: spokojny masaż, przyciemnione światło, cicha muzyka.

Dla dziecka nadwrażliwego plan będzie inny, dlatego nie kopiuj gotowych zestawów z internetu. Dobór aktywności to zadanie terapeuty.

Zabawy sensoryczne w domu

Nawet bez diagnozy zabawy sensoryczne to dobra codzienna porcja ruchu i doświadczeń dla każdego przedszkolaka. Terapeuci z warszawskiej poradni proponują między innymi tory przeszkód z taśmy i poduszek, malowanie pianką do golenia i zabawy materiałami o różnych fakturach. Kilka pomysłów na wieczór:

  • Tor przeszkód. Taśmą malarską wyklej na podłodze linię do przejścia „jak po linie”, z poduszek zrób górki, z krzeseł tunel pod kocem.
  • Malowanie pianką. Piana na tacy lub kafelkach w łazience, palcami rysujecie kształty i litery. Dla dziecka nadwrażliwego zacznij od patyczka lub pędzla.
  • Sensoryczne pudełko. Kasza, ryż, fasola albo piasek w misce, w środku schowane drobne zabawki do wyszukania.
  • Taczki i zwierzęce chody. Chód raka, niedźwiedzia, żabie skoki: proste ćwiczenia, które dają mocne czucie ciała.
  • Masażyki. Rysowanie na plecach, „pizza” z ugniataniem, turlanie piłki po plecach.

Zasady bezpieczeństwa są proste, ale nie do pominięcia: drobne materiały tylko pod okiem dorosłego, piana i farby z dala od oczu i buzi, a dziecko zawsze może przerwać zabawę. Jeśli coś wywołuje u niego silny lęk albo płacz, nie zmuszaj. Wróćcie do tematu z terapeutą. Więcej inspiracji znajdziesz w naszym zbiorze pomysłów na zabawy dla dzieci w domu.

Integracja sensoryczna w Mruczankowym Przedszkolu na Bielanach

W Mruczankowym Przedszkolu w Warszawie na Bielanach pracujemy w małych grupach, dzięki czemu nauczyciel ma czas zauważyć, jak każde dziecko reaguje na bodźce. W naszej ofercie są zajęcia integracji sensorycznej w przedszkolu, gimnastyka korekcyjna, rytmika, logopedia i trening umiejętności społecznych, a dla dzieci ze specjalnymi potrzebami przygotowujemy indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny.

Mruczankowe

Nad rozwojem dzieci czuwa nasz zespół specjalistów: pedagog specjalny, logopeda, psycholog, fizjoterapeuta i nauczyciele wychowania przedszkolnego. Czesne wynosi 1400 zł miesięcznie, a jednorazowa opłata wpisowa 400 zł. Szczegóły, w tym zasady dotyczące wyżywienia, znajdziesz w cenniku przedszkola.

Jak na to patrzymy w Mruczankowym

Rodzice często przychodzą do nas z listą objawów wydrukowaną z internetu i z pytaniem: czy moje dziecko ma SI? Zawsze odpowiadamy tak samo: lista to dopiero początek rozmowy. Najwięcej mówi o dziecku codzienna obserwacja, a tę najlepiej prowadzić w miejscu, w którym dziecko spędza większość dnia.

Dlatego stawiamy na małe grupy. Gdy nauczyciel nie musi pilnować tłumu, widzi, kto unika farb, kto ucieka z głośnej sali, a kto nie może usiedzieć na dywanie. Takie spostrzeżenia omawiamy z rodzicami i z naszymi specjalistami: pedagogiem specjalnym, psychologiem, logopedą i fizjoterapeutą. Każdy z nich patrzy na dziecko z innej strony, a razem łatwiej oddzielić to, co jest etapem rozwoju, od tego, co wymaga diagnozy.

Wierzymy też, że wsparcie sensoryczne nie może kończyć się w gabinecie. Ruch, gimnastyka korekcyjna, rytmika, muzyka i spokojny odpoczynek są u nas częścią zwykłego dnia, a dla dzieci, które tego potrzebują, układamy indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny. Dziecko, które dobrze czuje swoje ciało, śmielej bawi się z innymi i chętniej się uczy.

Tomasz

Najczęstsze pytania

Po czym poznać, że dziecko ma zaburzenia sensoryczne?

Zwróć uwagę na reakcje wyraźnie silniejsze albo słabsze niż u rówieśników: lęk przed dotykiem, hałasem czy huśtawką, ciągłe szukanie ruchu, niezgrabność, kłopoty z ubieraniem i jedzeniem. Liczy się to, czy objawy się powtarzają i utrudniają codzienne funkcjonowanie. Rozpoznanie stawia terapeuta SI po diagnozie.

Do którego roku życia robi się diagnozę i terapię SI?

Diagnoza jest zazwyczaj możliwa od około 3. roku życia, kiedy dziecko potrafi współpracować z terapeutą. Wiek przedszkolny to dobry moment, by przyjrzeć się trudnościom, zanim pojawią się wymagania szkolne. Terapeuta dobiera zajęcia do wieku i etapu rozwoju, więc z pomocy korzystają też dzieci starsze.

Czy zaburzenia integracji sensorycznej da się wyleczyć?

Prawidłowa diagnoza i dobrana terapia mogą wyraźnie poprawić funkcjonowanie dziecka i zmniejszyć jego trudności. Tempo zmian jest indywidualne i zależy od rodzaju trudności, regularności zajęć oraz pracy w domu. Dlatego tak ważna jest współpraca terapeuty, rodziców i przedszkola.

Czy dieta sensoryczna ma coś wspólnego z jedzeniem?

Nie. Dieta sensoryczna to plan zabaw i aktywności rozłożonych w ciągu dnia, który pomaga dziecku się wyciszyć albo pobudzić. Układa ją terapeuta na podstawie diagnozy, a rodzice realizują ją w domu.

Źródła

Rekomendacje